Tlenek węgla: podział zagrożeń oraz właściwości czadu.

„Cichy morderca” – to chyba najpopularniejsze określenie dla zatrucia czadem. Strażacy każdego roku interweniują w setkach domów, gdzie dochodzi do pojawienia się tego bezwonnego związku lotnego. Substancji nie da się wyczuć przy użyciu zmysłu węchu, ponadto nie jest ona widoczna gołym okiem. W pracy zawodowych strażaków z Państwowej Straży Pożarnej zdarzają się też momenty, w których przyjazd na miejsce oznacza spotkanie ze śmiercią osoby, która chwilę wcześniej wezwała pomoc. 

Podział zatruć, które wyróżniamy jest o tyle interesujący, iż tlenek węgla jako substancja szkodliwa dla zdrowia może być obecna w każdej kategorii. Wskazuje to na skalę problemu, który może występować w formie lekkiego zatrucia, przez zatrucie wymagające hospitalizacji, aż po zatrucie śmiertelne. Wyróżniamy następujące kategorie zatruć:

1. Zatrucie ostre, które spotykane jest często wśród osób przebywających w zaczadzonym pomieszczeniu. Dochodzi tu do bardzo gwałtownej zmiany w organizmie, a efekt jest uzależniony od dawki tlenku węgla oddziałującego na poszkodowanego.

2. Zatrucie przypadkowe to z kolei typ, który jest najczęściej spotykany w domach, gdzie mieszkają całe rodziny. Takie zatrucie tlenkiem węgla występuje zwykle w trakcie użytkowania urządzeń grzewczych (pieców, kotłów) na paliwa stałe, które nie działają poprawnie. Wówczas może dochodzić do długotrwałej ekspozycji na niewielkie dawki czadu, co sprawia, że zatrucie odkrywane jest zwykle zbyt późno. Zanim strażacy przyjadą na miejsce, może okazać się, że w domu znajdują się osoby zatrute przewlekle lub dawno nieżyjące. Często do takich zdarzeń dochodzi w nocy, kiedy mieszkańcy śpią i są narażeni na oddziaływanie śmiercionośnego czadu.

3. Zatrucia przewlekłe występują najczęściej w trakcie przebywania osób na stanowiskach pracy. Substancje chemiczne, a także substancje lotne regularnie oddziałujące w niewielkich dawkach na organizm człowieka przyczyniają się do stopniowej kumulacji, co z czasem prowadzi do poważnych problemów zdrowotnych.

4. Zatrucia rozmyślne to ostatnia kategoria na naszej liście. Do tego typu zatruć dochodzi przy różnego rodzaju próbach (zamach, próba samobójcza). Dawki substancji dobierane są w obu przypadkach tak, aby wywołać pożądany efekt tj. śmierć lub poważne problemy zdrowotne.

Statystyki dotyczące czadu oraz jego właściwości

Zgodnie z dostępnymi statystykami w Polsce dochodzi corocznie od 50 do 60 zgonów w wyniku zatrucia czadem. Natomiast liczba ogólnych poszkodowanych przetransportowanych do szpitali oscyluje w granicach 1100 osób rok do roku. Wśród osób szczególnie narażonych na zgony znaleźli się Polacy w przedziale wiekowym 41-55 lat (30%), następnie 56-70 (27%) oraz osoby małoletnie (3,22%). Interesująca statystyka zaprezentowana przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej ukazuje skalę problemu. Według niej blisko 42% przypadków zgonów w trakcie interwencji to właśnie zatrucie czadem, nieco mniej bo 40% to sytuacje śmierci w pożarze. To obrazuje jak dużym zagrożeniem jest ta bezwonna substancja. Tlenek węgla powstaje w trakcie procesu niepełnego spalania paliw oraz materiałów zawierających węglowodory. Wśród właściwości najbardziej niebezpiecznych dla ludzkiego organizmu są aspekty fizykochemiczne: tlenek jest bezbarwny, bezwonny i bezsmakowy. Jako substancja nie powoduje on efektu, który pojawia się często w trakcie pożaru i gęstego zadymienia. Człowiek narażony na ekspozycję nie odczuwa podrażnienia w gardle, nie ma też efektu łzawienia, czy duszenia. Brak widocznego działania bardzo szybko odbija się na zdrowiu poszkodowanego. Związek ten w bardzo prosty sposób wypiera tlen z organizmu. W ten sposób generuje karboksyhemoglobinę, blokuje ona w doskonały sposób udział tlenu w organizmie. Zmienia się więc jakość transportowanego tlenu, który zwyczajnie nie trafia do tkanek i następuje wówczas niedotlenienie zwane hipoksją. Powyższe właściwości bezpośrednio wpływają na wszystkie organy, a w szczególności na serce oraz mózg. Czytaj również: gaszenie pożaru sadzy.